Bursa Basın Tarihinden Bir Yaprak: Keşiş’ten Uludağ’a Zirvedeki Kimlik Değişimi
1920’li yıllar, Cumhuriyet’in henüz emekleme döneminde Türk toplumunun ve coğrafyasının kendi öz kimliğini yeniden inşa ettiği müstesna bir devirdir. Bu dönemin basın-yayın hayatı, yalnızca siyasi gelişmeleri aktaran birer bülten değil; aynı zamanda toplumsal dönüşümün, milli bilincin ve coğrafi yerlileşmenin en canlı tanığıdır.
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişin basın kulvarındaki en önemli temsilcilerinden biri olan İkdam gazetesinin 20 Ağustos 1925 tarihli (10190 sayılı) nüshasında yer alan bir haber, hem Bursa kent tarihi hem de Türk basın tarihi açısından tarihi bir kırılma noktasına ışık tutmaktadır.
Bir Dağın ve Bir Toplumun Dönüşümü
Söz konusu haber, Bursa Coğrafya Encümeni tarafından düzenlenen Keşiş Dağı gezisinin tamamlanmasını ve hemen ardından alınan tarihi bir kararı konu alıyor. O güne kadar "Keşiş Dağı" olarak anılan heybetli coğrafya, Bursa Muallimler Birliği ve Coğrafya Cemiyeti’nin ortaklaşa yürüttüğü müzakereler neticesinde yeni adına kavuşuyor: Uludağ.
Haberde dikkat çeken ilk unsur, gazetecilik dili ve üslubudur. Dönemin Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınan metinde; dağın "zengin madenleriyle mebzûl maden sularıyla dünyanın her tarafına şöhret vermiş güzel zümrüt dağ" ifadeleriyle tasvir edilmesi, Osmanlı gazetecilik geleneğindeki ağdalı ama zengin betimleyici habercilik anlayışını yansıtır.
İlk Hanım Gezginler ve Basında Kadın Temsili
Haberin en şâyân-ı dikkat (dikkat çekici) yönü ise tırmanışa katılan kadın gezginlerin varlığıdır. Fâkihe İsmail, Medîha Recep, Hâdiye Recep, Şadiye Ahmet, Necmiye Ferdâ ve Sıdıka Emel Hanımların zirveye çıkarak Bursa ovalarını izlemesi, gazetede "kemal-i iftiharla" (büyük bir gururla) haberleştirilmiştir. Bu durum, Cumhuriyet’in ilk yıllarında kadının kamusal alanda ve doğa sporlarında yer almasının yerel basında nasıl bir gurur vesilesi ve modernleşme simgesi olarak işlendiğini net bir şekilde gösterir.
Haberin Orijinal Metni
Gazete: İkdam
Tarih: 20 Ağustos 1925 Perşembe
Numara: 10190 | Sayfa: 2
(Keşiş)’in Yeni İsmi Uludağ
Bursa’nın zengin madenleriyle mebzûl maden sularıyla dünyanın her tarafına şöhret vermiş olan “Keşiş”in ismi “Uludağ” oldu.
Fotoğraf Altı Yazısı: Keşiş seyahatine iştirak eden kadın ve erkeklerden Kirazlı Yayla’da resimleri çekilen bir grup.
Bursa Coğrafya Encümeni tarafından tertip olunarak bir ağustos sabahı başlanan Keşiş Dağı seyahati geçen hafta hitam bulmuş ve seyahate iştirak eden kadın ve erkek seyyahlar Bursa’ya avdet eylemişlerdir. Keşiş Dağı seyahatinin en şâyân-ı dikkat ciheti, seyahate hanımların da iştirak etmesidir. Bu suretle Keşiş zirvelerinden ilk defa olarak hanımlarımız Bursa ovalarını seyredebilmişlerdir. Seyahate iştirak ederek Keşiş tepelerine ilk defa çıkan hanımlarımızın isimleri kemal-i iftiharla kaydedilecek bir vech-i âtidir: Fâkihe İsmail, Medîha Recep, Hâdiye Recep, Şadiye Ahmet, Necmiye Ferdâ, Sıdıka Emel hanımlardan ibarettir.
Seyahatin hitamı üzerine Bursa Muallimler Birliği’nde akd olunan bir içtimada zengin madenleriyle mebzûl maden sularıyla dünyanın her tarafına şöhret vermiş olan güzel, zümrüt dağın isminin artık Keşiş diye yâd edilmemesi mevzu-bahs olmuştur. Keşiş Dağı’nın ismi Bursa Coğrafya Cemiyeti heyetiyle birlikte yapılan müzakerattan sonra “Uludağ” olarak kabul edilmiştir.
Günümüz Türkçesi İle Haber Metni
Tarihi Adım: Keşiş Dağı’nın Adı Artık "Uludağ" Oldu!
Bursa’nın zengin madenleri ve bol şifalı sularıyla dünyaca ün kazanan zümrüt yeşili Keşiş Dağı, tarihi bir kararla yeni ismine kavuştu: Uludağ.
Tarih: 20 Ağustos 1925
Bursa Coğrafya Encümeni tarafından düzenlenen ve Ağustos ayı başında başlayan Keşiş Dağı gezisi geçtiğimiz hafta sona erdi. Geziye katılan kadın ve erkek gezginler Bursa’ya döndü.
Kadın Gezginlerden Zirvede Bir İlk
Geziye dair en dikkat çeken ve gurur verici gelişme ise tırmanışa kadın gezginlerin de katılması oldu. Bu sayede Türk kadınları ilk kez Keşiş Dağı'nın zirvelerinden Bursa ovalarının eşsiz manzarasını seyretme fırsatı buldu. Tarihi tırmanışa katılarak zirveye ulaşan ilk kadınlar olarak adlarını gururla tarihe yazdıran isimler ise şunlar:
Fâkihe İsmail Hanım, Medîha Recep Hanım, Hâdiye Recep Hanım, Şadiye Ahmet Hanım, Necmiye Ferdâ Hanım Sıdıka Emel Hanım.
İsim Değişikliği Oy Birliğiyle Kabul Edildi
Gezinin tamamlanmasının ardından Bursa Öğretmenler Birliği’nde (Muallimler Birliği) bir toplantı gerçekleştirildi. Toplantıda, eşsiz doğası, zengin maden kaynakları ve bol maden sularıyla tanınan bu zümrüt dağın artık "Keşiş" adıyla anılmaması gerektiği dile getirildi.
Bursa Coğrafya Cemiyeti heyetiyle yapılan detaylı görüşmeler ve değerlendirmeler sonucunda, dağın yeni isminin “Uludağ” olmasına karar verildi.
Foto Galeri
