“Dorak'ın Laneti: Bursa'nın Kayıp Kralları ve Bulunamayan Hazine" -1
"Uluabat'ın Kıyısındaki Sır: Dorak Hazinesi Gerçek miydi?"
Bursa Arkeoloji tarihinin en büyük gizemlerinden biri…
Mustafakemalpaşa ilçesine bağlı küçük bir mahalle olan Dorak, ilk bakışta sıradan bir kırsal yerleşim gibi görünür. Oysa bu sessiz köy, dünya arkeoloji tarihinin en büyük gizemlerinden birinin merkezinde yer alır. Arkeoloji literatüründe "Dorak Olayı" (Dorak Affair) olarak bilinen olay, yarım yüzyıldan fazla zamandır çözülemeyen bir sır olarak varlığını korumaktadır.
1950'li yılların sonunda İngiliz arkeolog James Mellaart'ın ortaya attığı bir iddia ile başladı. Daha sonra Çatalhöyük kazılarıyla dünya çapında ün kazanacak olan Mellaart, İzmir'de Anna Papastrati adlı bir kadının evinde olağanüstü bir hazine gördüğünü açıkladı. Mellaart'ın anlatımına göre bu koleksiyon; altın taçlar, gümüş kaplar, bronz silahlar, değerli taşlarla süslü mücevherler ve kraliyet mezarlarından çıktığı düşünülen çok sayıda eserden oluşuyordu. Ancak fotoğraf çekmesine izin verilmemişti. Bu nedenle eserlerin yalnızca çizimlerini yapabilmişti.
1959 yılında Illustrated London News dergisinde yayımlanan bu çizimler, arkeoloji dünyasında büyük yankı uyandırdı. Çünkü söz konusu eserler, Troya hazineleriyle karşılaştırılabilecek kadar etkileyici görünüyordu. Eğer gerçeklerse, Batı Anadolu'nun Erken Tunç Çağı tarihini yeniden yazabilecek önemdeydiler. Ancak burada büyük bir sorun vardı: Eserlerin kendisi ortada yoktu.
Türk makamlarının yürüttüğü araştırmalarda Anna Papastrati'nin verdiği adres bulunamadı. Hazineyi gören başka bir tanık ortaya çıkmadı. Eserler hiçbir müzede kayıtlı değildi. Kaçakçılık soruşturmalarına rağmen hazineye ait tek bir parça bile ele geçirilemedi. Sonuçta Dorak Hazinesi yalnızca Mellaart'ın çizimlerinden ibaret kaldı.
1960'lı yıllarda olay büyüdü ve uluslararası bir skandala dönüştü. Türk basınında Mellaart'ın eserlerin yurtdışına kaçırılmasına yardım ettiği yönünde iddialar ortaya atıldı. Kesin bir suçlama kanıtlanamasa da Mellaart'ın Türkiye'de kazı yapmasına izin verilmedi. Böylece Dorak olayı, Türkiye ile yabancı arkeologlar arasındaki ilişkileri uzun yıllar etkileyecek bir dönüm noktası haline geldi.
Günümüzde araştırmacılar arasında üç temel görüş bulunmaktadır. Birinci görüşe göre hazine gerçekten vardı ve kaçak yollarla yurtdışına çıkarıldı. İkinci görüş, Mellaart'ın kaçakçıların oyuncağı haline geldiğini ve farkında olmadan bu olayın içine çekildiğini savunur. Üçüncü ve en tartışmalı görüş ise Dorak Hazinesi'nin tamamen kurgulanmış olabileceğidir.
Bu son görüşü güçlendiren gelişmelerden biri, Mellaart'ın ölümünden sonra ortaya çıkan bazı belgeler oldu. Araştırmacılar, ünlü arkeoloğun bazı arkeolojik metinler ve çizimler üzerinde değişiklikler yaptığını ya da bazı belgeler ürettiğini ileri sürdüler. Bu durum, Dorak Hazinesi hakkındaki şüpheleri daha da artırdı.
Ancak Dorak'ın önemi yalnızca kayıp bir hazine hikâyesinden ibaret değildir. Bölge, Erken Tunç Çağı Batı Anadolu dünyasının merkezlerinden biri olarak kabul edilen Yortan Kültürü ile ilişkilendirilmektedir. Bu kültür, Troya uygarlığıyla çağdaş olup gelişmiş metal işçiliği ve zengin mezar gelenekleriyle tanınmaktadır. Eğer Mellaart'ın çizimleri gerçek eserleri yansıtıyorsa, Dorak çevresinde Batı Anadolu'nun şimdiye kadar keşfedilmemiş en önemli kraliyet mezarlıklarından biri bulunmuş olabilir.
Bugün aradan yaklaşık yetmiş yıl geçmiş olmasına rağmen Dorak Hazinesi'nin gerçekten var olup olmadığı kesin olarak bilinmiyor. Ancak kesin olan bir şey var: Bursa'nın bu küçük mahallesi, Anadolu arkeolojisinin çözülemeyen en büyük bilmecelerinden birine ev sahipliği yapıyor. Belki de bir gün yapılacak yeni kazılar, Dorak'ın sırlarını ortaya çıkaracak ve tarih kitaplarında yarım kalan bu hikâyeyi tamamlayacaktır.
Kaynaklar
Kamil Doğancı, Dorak Kraliyet Hazinesi'nin Gerçekliği Konusundaki Tartışmalar ve Buluntuların Anadolu Tarihi Açısından Önemi (2022).
James Mellaart, The Royal Treasure of Dorak, Illustrated London News, 1959.
Kenneth Pearson & Patricia Connor, The Dorak Affair, London, 1968.
James Mellaart, Anatolian Studies içindeki ilgili makaleler.
Suzan Mazur, Dig of the Century: Getting to the Bottom of the Dorak Affair.
Biblical Archaeology Society, The Dorak Affair, or The Girl on the Train.
Foto Galeri
