Bursa'nın İznik ilçesinde devam eden arkeolojik kazılar, dünya Hristiyanlık tarihi için büyük bir keşfe ev sahipliği yaptı. Göl kıyısındaki bazilikanın bulunduğu alanda, 325 yılında toplanan Birinci Konsil'in gerçekleştirildiği Aziz Neophytos Kilisesi'ne ait olduğu düşünülen duvar ve zemin döşemesi kalıntıları ile bir sütun kaidesi gün yüzüne çıkarıldı. Bu buluntular, kilisenin kesin yerinin belirlenmesi açısından önemli ipuçları sunuyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı izni ve Bursa Büyükşehir Belediyesi desteğiyle 2015'ten bu yana sürdürülen çalışmalar, Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Mustafa Şahin başkanlığındaki uluslararası bir ekip tarafından yürütülüyor. Ekipte antropologlar, restoratörler, arkeologlar ve sanat tarihçileri yer alıyor; bu sezon İtalya'dan Calabria ve Catanzaro Magna Graecia Üniversitelerinden uzmanlar da çalışmalara katıldı.
Kazı ekibi, özellikle Birinci Konsil'in yapıldığı küçük kilisenin yerini belirlemeye odaklandı. Prothesis odasının doğusunda yapılan kazılarda, zemin döşemesinin mevcut kilisenin dışında da devam ettiği tespit edildi. Bu durum, kilisenin ilk evresinin, yani Aziz Neophytos Kilisesi'nin şu anki yapının altında olduğunu gösteriyor. Prof. Dr. Şahin, 368 depreminde yıkılan Aziz Neophytos Kilisesi'nin üzerine 380 sonrası inşa edilen Kutsal Pederler Kilisesi'nin de burada bulunduğunu artık kesin olarak söyleyebildiklerini belirtti.
Çalışmalar sırasında bulunan bir altın yüzük ve bir yüksük de dikkat çekti. Altın yüzükte hurma ağacı ve kılıç bezemeleri yer alırken, benzer örneklerin Emeviler ve Abbasiler döneminde görüldüğü ifade edildi. Bu buluntular, Emevilerin 729 yılındaki İznik kuşatması sırasında Kutsal Pederler Kilisesi'ni ziyaret ettiklerine dair hipotezleri destekliyor ve kilisenin sur dışında konumlandığına işaret ediyor.
Prof. Dr. Şahin, Birinci Konsil'e katılan din adamı Caesarealı Eusebius'un "Birinci Konsil, ibadet evi ya da küçük bir kilisede toplandı. Kilise o kadar küçüktü ki bu kadar din adamı bu kiliseye nasıl sığdı? Bu da Tanrı'nın büyük bir mucizesi." şeklindeki ifadesine atıfta bulunarak, bulunan yapının Eusebius'un bahsettiği küçük kiliseye ait olduğunu rahatlıkla söyleyebilecek durumda olduklarını vurguladı. Bu keşif, uzun süredir devam eden araştırmaların önemli bir sonucunu oluşturuyor.
