Nikaia ve Dionysos efsanesinin Roma dönemi İznik sikkelerine yansımaları
Roma ve Bizans dönemlerinde antik kentler, kendi kimliklerini, köklü tarihlerini ve en önemlisi tanrılar katındaki meşruiyetlerini dünyaya ilan etmek için en güçlü propaganda aracı olarak sikkeleri (paraları) kullanırlardı. Nikaia (İznik) da bu konuda bir istisna değildi.
Şehir, darp ettiği paralarla hem Roma İmparatorluğu'na olan bağlılığını gösterir hem de sahip olduğu o eşsiz mitolojik kökeni gururla sergilerdi. Bahsettiğimiz Nikaia ve Dionysos efsanesi, yüzyıllar boyunca İznik sikkelerinin en seçkin motiflerinden biri olmuştur.
İşte bu efsanenin Roma ve Bizans dönemi İznik sikkelerine yansıma şekli:
1. Kurucu Tanrı Olarak Dionysos Figürü
Roma İmparatorluk Dönemi'nde (özellikle MS 2. ve 3. yüzyıllarda) İznik'te basılan pek çok sikkenin arkasında (reverse), elinde bir kadeh (kantharos) veya thyrsos (ucunda çam kozalağı olan kutsal asa) tutan Dionysos tasvir edilmiştir.
Bu sikkelerde Dionysos genellikle bir panter eşliğinde ya da iki leopar tarafından çekilen bir arabada otururken gösterilir.
Şehir halkı bu paralar vasıtasıyla dünyaya şu mesajı veriyordu: "Biz sıradan bir kent değiliz; burası şarap ve coşku tanrısı Dionysos'un bizzat uğradığı, aşık olduğu ve kurduğu kutsal topraklardır."
2. Su Perisi Nikaia’nın Silueti
Bazı nadir İznik sikkelerinde, şehrin isim annesi olan Nikaia doğrudan tasvir edilmiştir.
Bu paralarda Nikaia, genellikle bir nehir tanrısının (babası Sangarios/Sakarya Nehri'ni sembolize edecek şekilde) yanında veya İznik Gölü'nü (Ascanius Gölü) simgeleyen su dalgalarının üzerinde, elinde bir av yayı veya bir su kabı tutarken resmedilir.
Bu tasvirler, onun hem bir nehir tanrısının kızı olduğunu hem de dağlarda özgürce dolaşan avcı bakire kimliğini doğrudan paranın üzerine kazımıştır.
3. "Kutsal ve Dokunulmaz" Şehir Unvanları
Roma Dönemi'nde İznik sikkelerinin üzerinde sadece resimler değil, kentin statüsünü belirten Grekçe yazılar da yer alırdı. İznik paralarında sıkça "NIKAIEON" (Nikaia halkının parası) ibaresinin yanında, şehre verilen dini unvanlar bulunurdu. Dionysos kültünün şehirdeki gücü nedeniyle İznik, Roma imparatorları tarafından "Neokoros" (Tapınak Koruyucusu) unvanıyla ödüllendirilmiş ve bu gurur sikkelerin üzerine işlenmiştir.
4. Bizans Dönemi ve Hristiyanlaşan Şehir
MS 4. yüzyıldan itibaren Roma İmparatorluğu'nun Hristiyanlığı kabul etmesi ve ardından Bizans (Doğu Roma) dönemine geçilmesiyle birlikte sikkelerin üzerindeki semboller radikal bir biçimde değişti.
Dionysos ve Nikaia gibi pagan (mitolojik) figürler yerini Hz. İsa, Meryem Ana, azizler ve haç sembollerine bıraktı.
Ancak efsanenin izi tamamen silinmedi. İznik, Bizans döneminde 1. ve 7. Ekümenik Konsillerin (İznik Konsilleri) toplandığı çok kutsal bir Hristiyan merkezine dönüştü. İlginçtir ki, Hristiyan teologlar şehrin ismindeki "Nikaia" kelimesini, Grekçe zafer anlamına gelen "Nike" köküyle bağdaştırarak "Hristiyanlığın İnanç Zaferinin Kazandığı Yer" olarak yeniden yorumladılar. Yani isim, mitolojik bir kadından Hristiyanlığın zaferine doğru evrildi ama sikkelerin üzerinde "Nikaia" yazısı parlamaya devam etti.
"Nikaia’nın hikâyesi sadece kulaktan kulağa fısıldanan bir masal olarak kalmadı; Romalı tüccarların cebindeki bronz sikkelerin üzerine, Dionysos’un asası ve Nikaia’nın göl kenarındaki siluetiyle kazındı. İznikliler, her alışverişte aslında kendi efsanelerini elden ele ele ele geçirerek ölümsüzleştiriyorlardı."
Foto Galeri
