Kayı boyunun liderliğini üstlenerek Anadolu'nun batısında güçlü bir siyasi yapı oluşturan Osman Gazi, attığı stratejik adımlarla kısa sürede sınırlarını genişletti. Cesareti, ileri görüşlülüğü ve askeri dehasıyla Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecine yön veren önemli bir lider olarak tarihe geçti. Babası Ertuğrul Gazi'den devraldığı idare anlayışı ve Şeyh Edebali'nin manevi rehberliği, onun kişiliğini şekillendirdi.
Osman Gazi, komşu tekfurlara karşı yürüttüğü başarılı mücadeleler ve adalet esaslı yönetim anlayışıyla halkın güvenini kazandı. Fethedilen bölgelerde istikrarı sağlayarak Osmanlı'nın büyümesinin önünü açtı. Özellikle 1326 yılında Bursa'nın fethinin ardından vasiyeti doğrultusunda Tophane'de defnedilen Osman Gazi'nin türbesi, bugün de kurucuya duyulan vefanın önemli bir simgesi olarak ziyaretçilerini ağırlamaktadır.
Bursa Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Yusuf Ziya Karaaslan, Osman Gazi'nin kimliğini "alp gazi" olarak nitelendiriyor. Karaaslan, onun savaşçı yapısını ve liderlik vasfını vurgulayarak, Osmanlı Devleti'nin sağlam temeller üzerine inşa edildiğini belirtiyor. Özellikle Karacahisar'ın alınmasından sonra Osman Gazi'nin liderliğinin daha da belirginleştiğini ifade ediyor.
Karaaslan'a göre, Osman Gazi, Konur Alp, Turgut Alp, Hasan Alp gibi liderlerle birlikte Güney Marmara topraklarında Bizans ve tekfurlara karşı önemli savaşlar verdi. Karacahisar, Eskişehir, Yenişehir ve Bilecik'in fethinin ardından Bursa'ya yönelen Osman Gazi, 1326'daki Bursa ve 1331'deki İznik fetihleriyle Osmanlı Beyliği'ni bölgesel bir güç haline getirdi. Onun fetih, gaza ve istimalet (halkı kendine yakınlaştırma) politikaları, beyliğin üç kıtaya hükmeden bir imparatorluğa dönüşmesinin temelini attı.
Osman Gazi'nin Bursa kuşatması sırasında "Öldüğümde beni şol gümüşlü kümbete defnedin" şeklindeki vasiyeti, şehrin onun için stratejik önemini gösteriyor. Bizans döneminde Saint Elias Manastırı olarak bilinen bu yerdeki kubbe, uzaktan dikkat çekiciydi ve Bursa'yı bir menzil, bir fetih noktası olarak konumlandırdı. Karaaslan, Osman Gazi'yi "Gazi", "Alp", "Adil", "Lider" ve "Fatih" olmak üzere beş özellikle tanımlayarak, onun halkla iç içe, pazarları teftiş eden ve alplerine liderlik eden bir komutan portresi çizdiğini ekliyor.
