TARİHİN TOZLU SAYFALARINDAN: 1925 Yılında Cumhuriyet Gazetesi Bursa’nın Kurtuluşunu Nasıl Anlatmıştı?
Bursa’nın düşman işgalinden kurtuluşunun yıl dönümü yaklaşırken, Rönesans Medya olarak tarihin arşivlerine iniyor ve o destansı günlerin hemen sonrasına, 11 Eylül 1925 tarihine uzanıyoruz. Cumhuriyet Gazetesi’nin 482. sayısında manşetlere taşınan o unutulmaz haber, Yeşil Bursa’nın nasıl kurtarıldığını ve halkın o günkü coşkusunu tüm gerçekliğiyle gözler önüne seriyor.
Rönesans Medya Özel Haber
İzmir’in 9 Eylül 1922’de hürriyetine kavuşmasının hemen ardından, Türk süvarilerinin rotası Yeşil Bursa’ya çevrilmişti. Tarihler 11 Eylül 1925 Cuma gününü gösterdiğinde, Cumhuriyet Gazetesi birinci sayfasından şu başlığı atıyordu: "9 Eylül’de İzmir 11 Eylül’de Bursa – Dört Sene Evvel Bugün Yeşil Bursa’mız Düşman İşgalinden Kurtulmuştu."
Peki, gazetenin sararmış sayfalarında yer alan detaylara göre, o tarihi gecede ve sonrasında neler yaşanmıştı?
Dağdan İnen "Püskülsüz Çetesi" ve Yıldırım Hızındaki Süvariler
Habere göre, Bursa'nın kurtuluş harekatı Eskişehir’den beri düşmanı kovalayan Şükrü Naili Paşa kumandasındaki Üçüncü Kolordu'nun destansı ilerleyişiyle başladı. Düşman kuvvetlerinin sayıca üstünlüğüne rağmen Türk askerinin "şahlanmış cesareti" karşısında bu üstünlüğün hiçbir önemi kalmamıştı.
Bursa’ya ilk baskın 10-11 Eylül gecesi, Keşiş Dağı’ndan (bugünkü Uludağ) ansızın şehre inen Püskülsüz Çetesi tarafından yapıldı. Bu ani baskın Yunan kuvvetlerinin adeta "ödünü patlatmış" ve düşmanı kaçmaya zorlamıştı.
Ertesi sabah ise "Sarı Efe" lakabıyla bilinen Miralay Edip Bey komutasındaki 33. Süvari Alayı’nın Yüzbaşı Rüştü Bey komutasındaki 3. Bölüğü, ilk düzenli birlik olarak şehre girdi. Yüzbaşı Rüştü Efendi, Mülazım Şevket, Muammer Lütfü, Mustafa Şükrü ve Süleyman Fikri Efendilerin yer aldığı bu bölüğün şehre yıldırım hızıyla girmesi, Yeşil Bursa’nın diğer Türk şehirleri gibi yakılıp yıkılmasını ve halkın katledilmesini önledi.
Haberde dikkat çeken bir diğer detay ise bugün "Gündoğdu" olarak bildiğimiz eski adıyla "Filedar" köyünün yaşadıklarıydı. 11. Yunan Tümeni'nin esir edilmesiyle sonuçlanan şiddetli çatışmalara sahne olan Filedar, geri çekilen düşman tarafından yakılıp yıkılmış, ancak kurtuluşun ardından "Gündoğdu" adını alarak adeta küllerinden yeniden inşa edilmişti.
Cumhuriyet gazetesinin aktardığı çarpıcı bir diğer anekdot ise Mudanya'da esir alınan 11. Yunan Fırkası'nın Bursa'dan geçirilişi sırasında yaşanmıştır. Habere göre; Bursa Yahudileri, işgal döneminde Yunan zaferlerini kutlamak mecburiyetiyle yaptırdıkları devasa bir Yunan bayrağını yola sermiş ve başta düşman kumandanı olmak üzere esir Yunan askerlerini, şehirden çıkarken kendi bayraklarını çiğneyerek geçmeye mecbur bırakmışlardır. Bu olay, işgalin psikolojik yükünün kırılışının en somut örneklerinden biri olarak tarihe geçmiştir.
1925 Yılında Kutlama Coşkusu
Cumhuriyet Gazetesi'nin Bursa özel muhabiri, kurtuluşun 3. yıl dönümü olan 11 Eylül 1925'teki kutlama hazırlıklarını ise şu coşkulu sözlerle aktarıyordu: "Şehir bu mesut günü fevkalade merasimle teside (kutlamaya) hazırlanmaktadır. Caddelerde sekiz tâk-ı zafer (zafer takı) yapılmıştır ve zengin bir program hazırlanmıştır. Gece fener alayları icra edilecektir."
Rönesans Medya olarak; Bursa’nın kurtuluşunun yıl dönümünde, başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, Püskülsüz Çetesi'nden Yüzbaşı Rüştü Bey'e, Şükrü Naili Paşa'dan isimleri unutulmuş tüm kahramanlarımızı saygı, minnet ve rahmetle anıyoruz.
Yeşil Bursa’nın kurtuluş günü kutlu olsun!
Bursa’nın Kurtuluş Günü
11 Eylül 1925 Cuma Sayfa: 1 Numara: 482 Cumhuriyet
9 Eylül’de İzmir 11 Eylül’de Bursa
Dört Sene Evvel Bugün Yeşil Bursa’mız Düşman İşgalinden Kurtulmuştu.
İzmir’den sonra Yunan işgalini gördüğü gibi İzmir’in halasından sonra da düşmandan kurtulmuş olan (Bursa)mızın civarında düşmanın mağlup edildiği Filedar köyü.
(Filedar) Köyü, 11inci Yunan Fırkası’nın esareti ile neticelenen muharebe esnasında düşman tarafından yakılmış, müteahhiran yeni baştan imar edilmiştir. Köyün yeni ismi (Gündoğdu)dur.
9 Eylül 338 sabahı İzmir kurtulmuştu. Hemen ertesi gün de Bursa halas ve rahata erişti. Filhakika, 10-11 Eylül gecesi, Türk süvarileri Bursa’yı, o güzel ve Yeşil Bursa’yı kurtardılar.
Şükrü Naili Paşa’nın kumandasındaki Üçüncü Kolordu, (Eskişehir’den) beri düşman kovalayarak . . . . . . . kurtarmağa koşuyordu. Bu havalideki Yunan kuvvetleri adeden kıtamıza faik idiler. Fakat Türk’ün şahlanmış besâleti karşısında tefavvuk-u adediyenin ehemmiyeti mi vardı? Kıtâtımız Yunan kuvvetlerini süre süre ilerlerdiler. Bursa’ya evvela 10 – 11 gecesi, Püskülsüz çetesi baskın yaptı. (Keşiş)ten ansızın şehre inen bu çete Yunanlıların büsbütün ödünü patlatmıştı. Der-atb firara koyuldular. Ertesi sabah (Sarı Efe) namıyla maruf Miralay Edip Bey’in kumandasında bulunan (33)üncü süvari alayının Yüzbaşı Rüştü Bey bölüğü, (3üncü bölük) ilk Kuva-i muntazama olarak (Bursa)ya girdi.
Üçüncü bölükte Yüzbaşı Rüştü Efendi’den başka Mülazım Şevket, Muammer Lütfü, Mustafa Şükrü, Süleyman Fikri Efendiler vardı. Bu bölüğün yıldırım süratiyle şehre girmesi Yeşil Bursa’yı diğer Türk yurtları gibi yakılmaktan ve şehir halkını ölümden kurtardı.
Bursa kurtarıldıktan sonra düşmanın 11inci fırkası (Filedar)da vukua gelen muhabereden sonra (Mudanya)da esir edilmiş ve bu esir fırka, başta kumandanı olmak üzere, şehirden geçerken Bursa Yahudileri, evvelce Yunan zaferlerini selamlamak için yaptırdıkları kocaman bir Yunan bayrağını yola sermişler ve esir Yunan askerlerini kendi bayraklarını çiğnemeğe mecbur etmişlerdir.
Bursa 10 (muhabir-i Mahsûsamızdan) – Yarın (bugün) Bursa’nın kurtuluş günüdür. Şehir bu mesud günü fevkalade merasimle teside hazırlanmaktadır. Caddelerde sekiz tâk-ı zafer yapılmıştır ve zengin bir program hazırlanmıştır. Gece fener alayları icra edilecektir.
Foto Galeri
