Zeus Ktesios’a Adanmış Bir Sunak : Evlerin Sessiz Koruyucusu
Keles’te bulunan ve bugün Soğuk Hava Deposu’nda korunan bu küçük sunak parçası da tarihin sessiz ve korumasız bir tanığıdır.
Roma İmparatorluğu dönemine, muhtemelen M.S. 1. ya da 2. yüzyıla tarihlenen bu mermer sunak, ilk bakışta sade görünür. Üst kısmı kırılmış, yan yüzleri kabaca işlenmiş, arka tarafı ise tamamlanmadan bırakılmıştır. Fakat üzerindeki birkaç satırlık Yunanca yazı, bizi yaklaşık iki bin yıl önce Bursa dağlarında yaşayan bir ailenin dünyasına götürür.
Yazıtta şu ifadeler yer alır:
Ἀγαθῇ Τύχῃ
Πρειβᾶτος Λουκίου σὺν
τῇ ἑαυτοῦ γυναικὶ Χρυσί-
ῳ Διὸς Κτησίου βωμὸν
[ἐ]ν δώμασι τοῖς ἰδ[ίοις]
[ἀν]έθηκ[ε]
“Hayırlı ve uğurlu olsun!
Lucius oğlu Privatus, karısı Hrision ile birlikte, evinde Zeus Ktesios için bir sunak adadı.”
Buradaki en dikkat çekici ayrıntı, Zeus’un taşıdığı “Ktesios” sıfatıdır.
Çünkü bu Zeus, Olimpos’un yıldırımlar savuran gök tanrısından biraz farklıdır.
Zeus Ktesios, evi, aileyi, tahılı, erzağı ve mal mülkü koruyan bir bereket tanrısıydı. Antik dünyada insanlar yalnızca savaşlardan ya da hastalıklardan korkmazdı; kıtlık, yangın, yoksulluk ve ürün kaybı da en büyük tehditler arasındaydı. Bu nedenle birçok evde koruyucu ruhlar ve bereket tanrılarına ait küçük sunaklar bulunurdu.
Keles’teki bu yazıtın en önemli özelliği ise sunağın özellikle “kendi evlerinin içine” yerleştirildiğinin belirtilmesidir. Araştırmacılar, bunun Anadolu’daki Zeus Ktesios kültü açısından oldukça dikkat çekici bir ayrıntı olduğunu söyler. Çünkü bu durum, inancın yalnızca tapınaklarda değil; doğrudan ev yaşamının içinde sürdüğünü gösterir.
Belki de Privatus ve Hrision, yeni bir eve taşınmıştı. Belki iyi bir hasat yılı geçirmek istiyorlardı. Belki de çocuklarını ve mallarını görünmeyen kötülüklerden korumaya çalışıyorlardı.
Bugün elimizde yalnızca kırık bir taş var. Ama o taşın içinde bir ailenin duası hâlâ yaşıyor.
Yazıtın dilindeki şiirsellik de ayrıca dikkat çekicidir. Araştırmacılar, metnin belirli bir bölümünün antik şiir vezniyle yazıldığını belirtir. Bu da sıradan bir adaktan çok daha özenli bir metinle karşı karşıya olduğumuzu gösterir.
Bir başka ilginç ayrıntı ise “Privatus” ismidir. Latince kökenli olan bu isim, Yunanca yazıtta oldukça nadir görülen bir biçimde kaydedilmiştir. Bu küçük ayrıntı bile Roma kültürü ile Helenistik dünyanın Bursa dağlarında nasıl iç içe geçtiğini göstermektedir.
Kaynak
Bursa ve İlçeleri Arkeolojik Kültür Envanteri I – Olympos Araştırmaları (Keles-Orhaneli-Harmancık-Büyükorhan).
Foto Galeri
