Bursa’nın Unutulmaya Yüz Tutan Gelenekleri
Bir şehrin gerçek hafızası yalnızca taş yapılarında, tarihi sokaklarında ya da kitaplarda saklı değildir. Asıl hafıza; insanların sevinçlerinde, hüzünlerinde, doğumlarında, düğünlerinde, bayramlarında ve yüzyıllardır birbirine aktardığı küçük ama anlamı büyük geleneklerinde yaşar.
Gelenek ve görenekler, bir toplumun öz benliğini oluşturan en önemli kültürel değerlerdendir. Çünkü insanları bir arada tutan şey sadece aynı topraklarda yaşamak değil; aynı sevinci paylaşmak, aynı acıya ortak olmak ve ortak bir geçmişin izlerini taşımaktır.
Bir toplum kendi kültürel değerlerini koruyamadığında, zaman içerisinde kimliğini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya kalır. Bu nedenle somut olmayan kültürel mirasımız; en az tarihi eserlerimiz kadar korunması gereken bir hazinedir.
Bursa da bu açıdan oldukça zengin bir şehir… Osmanlı’nın ilk başkenti olmasının yanında, dağ köylerinden ova köylerine, kıyı bölgelerinden şehir merkezine kadar farklı yaşam biçimlerini içinde barındıran Bursa’da yüzyıllardır devam eden pek çok gelenek bulunuyor. Bugün şehir hayatında büyük ölçüde unutulmaya yüz tutan bu uygulamalar, köylerde hâlâ yaşamaya devam ediyor.
Bursa köylerinde doğumdan düğüne, sünnetten hıdrelleze, bayramlardan cenaze törenlerine kadar pek çok gelenek, geçmişten bugüne taşınmış durumda.
Örneğin yeni doğan bir bebeğin kırk günlük olduğunda yapılan “kırklama” geleneği… Bursa’nın pek çok köyünde uygulanan bu gelenekte bebeğin kötülüklerden korunması ve sağlıklı büyümesi için özel bir hazırlık yapılır.
Bazı köylerde kırk taş toplanır, su dolu kazana atılır ve dualar eşliğinde bebeğin kırklanacağı su hazırlanır. Bazı yerlerde bu taşlara altın eşlik ederken, bazı köylerde ise yumurta kabuğu ile kırk kez su eklenir. Her köyün uygulaması küçük farklılıklar gösterse de temelindeki inanç aynıdır: Yeni bir hayatın güzel dileklerle karşılanması…
Bursa’nın köy düğünleri ise başlı başına bir kültür şöleni gibidir. Kız istemeden nişana, danışık gecesinden gelin hamamına, kınadan gelin almaya kadar pek çok aşaması bulunan düğünler yalnızca iki kişinin evlenmesi değil; köy halkının bir araya geldiği, dayanışmanın en güzel örneklerinin yaşandığı zamanlardır.
Gelin oğlan evine girerken yapılan bazı uygulamalar bugün belki de bizlere ilginç gelebilir. Bazı köylerde gelinin uysal ve huzurlu olması dileğiyle koyun pöstekisine bastırılır, bazı yerlerde ise eve bağlılığı temsil etmesi için kapıya yağ sürülür.
Düğünün ardından yapılan “gelini suya götürme” geleneği de oldukça dikkat çekicidir. Gelinin eline ekmek veya buğday verilir; suyun başında ekmek kırılır, çevresindekilere dağıtılır. Çeşmeye saklanan bıçak ve makas gibi eşyalar aranır. İnanca göre bıçağı bulan gelinin oğlan, makası bulan gelinin ise kız çocuğu olacağına inanılır.
Gelin çeşmeden doldurduğu ibriğin suyunu döke döke eve döner. O gün oğlan evinde yapılan paça eğlencesiyle düğün tamamlanır. Bugün azalsa da bazı köylerde bu gelenekler hâlâ yaşatılıyor.
Sünnet düğünleri de Bursa kültüründe ayrı bir yere sahiptir. Bazı köylerde meydana serilen kilimin üzerine köy erkekleri para atar, ardından sünnet çocuğu kucakta bu kilimin etrafında gezdirilir. Bu hem bir kutlama hem de düğün sahibine destek olmanın eski bir yoludur.
Bursa’da en renkli geleneklerden biri ise hiç şüphesiz Hıdırellez kutlamalarıdır.
Mirzaoba köyünde Hıdırellez, yıllardır sürdürülen önemli bir gelenektir. Köyün üst kısmında bulunan Hıdırellez Tepesi’nde mayıs ayının altısında kadınlar, çocuklar ve köy halkı sabahın erken saatlerinde bir araya gelir.
Çiy kalkmadan çimenlerde yuvarlanmanın şifa getireceğine inanılır. Kokulu otlar, meşe ve ceviz yaprakları toplanır; bunlar kaynatılarak hazırlanan suyla evlerde banyo yapılır. Bu suyun hem güzel koktuğuna hem de şifa verdiğine inanılır.
Hıdırellez’de dilekler de unutulmaz… Soğan dalları kesilir, biri “sefa”, biri “cefa” diye dilek tutulur. Ertesi gün hangi dal daha fazla uzamışsa, o yılın nasıl geçeceğine dair yorum yapılır. Yüzükler bir küpe atılır, mani eşliğinde çekilir ve çıkan yüzüğün sahibine o maninin geldiğine inanılır.
Köy halkı daha sonra Hıdırellez çorbası ile bu güzel günü tamamlar. Oğlak eti, yoğurt ve maydanozla hazırlanan bu özel yemek, baharın gelişinin simgesi olur.
Hıdırellez gecelerinde yakılan ateşlerin üzerinden dilek tutarak atlama geleneği de Bursa’nın bazı köylerinde devam ediyor. Karaoğlanlar köyünde hıdrellezden birkaç gün önce yakılan saman kümelerinin üzerinden atlayan köylüler, yeni mevsimi umutlarla karşılıyor.
Bugün şehir hayatının hızında pek çoğunu unuttuğumuz bu gelenekler, aslında geçmişten geleceğe uzanan görünmez bağlarımızdır.
Bir şehrin kültürü yalnızca müzelerde, arşivlerde veya eski fotoğraflarda yaşamaz. Kültür; bir ninenin anlattığı hikâyede, bir köy meydanında yapılan düğünde, bir çocuğun kırklanmasında, bir Hıdırellez ateşinin üzerinden atlayan insanların dileğinde yaşamaya devam eder.
Bursa’nın gerçek zenginliği de biraz burada saklıdır.
Geçmişten kalan bu mirasa sahip çıkmak, sadece eskiyi hatırlamak değil; geleceğe kim olduğumuzu anlatabilmektir.
Foto Galeri
