Sürgün Komutanın Şehre Bıraktığı Miras
Hannibal’ın Bursa’yı Kurduğu Gece
Bazı şehirler hükümdarlar tarafından kurulur.
Bazıları tüccarlar tarafından büyütülür.
Ama çok az şehir vardır ki kaderi, dünyanın en büyük komutanlarından birinin işaret ettiği yerde başlar.
İşte Bursa’nın en etkileyici efsanelerinden biri budur:
Roma’yı diz çöktüren Hannibal Barca’nın, sürgün yıllarında Bursa’nın yerini belirlediği gece…
Bugün Bursa sokaklarında yürürken çoğu insan bunun farkında değildir. Ancak antik kaynaklara göre bu şehrin ilk planında, Alpler’i fillerle aşan o efsane adamın izi vardır.
MÖ 3. yüzyılda Hannibal Barca, Kartaca’nın en büyük komutanıydı. Roma ordularını defalarca mağlup etti. Özellikle Cannae Muharebesi, askerî tarihin en büyük taktik zaferlerinden biri sayılır. Ancak savaş meydanlarında kazandığı başarı, siyasette yetmedi. Kartaca zayıfladı, Roma güçlendi.
Sonunda Hannibal doğduğu toprakları terk etmek zorunda kaldı.
Uzun sürgün yolculuğunun ardından Anadolu’ya geldi ve Bitinya Kralı I. Prusias’ın sarayına sığındı. Tarihin ironisine bakın: Roma’nın korktuğu adam, bugün Bursa sınırlarında bir kralın konuğu olmuştu.
Efsaneye göre Kral Prusias, Hannibal’a yeni bir şehir kurmak istediğini söyledi. Çünkü Bitinya Krallığı güçlenmek, ticaret yollarını kontrol etmek ve güvenli bir merkez oluşturmak istiyordu.
Hannibal ise savaşçı gözleriyle çevreyi inceledi.
Bir tepe…
Eteklerinde bereketli ova…
Arkada heybetli dağ…
Yakında sıcak su kaynakları…
Savunması kolay sur hattı kurulabilecek doğal yükselti…
Ve sonra elini uzatıp bugünkü Bursa Hisarı çevresini işaret etti:
“Şehir burada yükselmeli.”
Bu anlatı yüzyıllardır Bursa hafızasında yaşamaktadır.
Antik yazar Plinius, Prusa’nın Hannibal’ın tavsiyesiyle kurulduğunu aktarır. Modern yorumlara göre şehri resmen kuran kişi Kral I. Prusias’tır; ancak konum seçimi ve ilk planlama fikrinde Hannibal etkisi bulunduğu kabul edilir. Şehrin adı da zaten Prusias’tan gelir: Prusa ad Olympum. Yani “Olympos Dağı eteğindeki Prusa.”
Bugünkü Uludağ ise antik çağda Mysia Olymposu olarak bilinirdi.
Yani Bursa’nın temeli yalnız taşla değil, stratejiyle atılmış olabilir.
Bir komutan için şehir seçmek, savaş alanı seçmek gibidir. Hannibal gibi bir dehanın bakacağı başlıca noktalar şunlar olurdu: Savunma gücü, su kaynakları, ticaret yolları. İznik, Gemlik Körfezi ve Marmara bağlantıları sayesinde bölgesel merkez olmaya uygundu.
Bugün şehir plancılarının analiz ettiği birçok unsur, o gün bir komutanın gözünde zaten netti.
Bursa surlarının ilk çekirdeğinin Bitinya döneminde oluştuğu kabul edilir. Turizm ve yerel tarih kaynaklarında, ilk planın Hannibal tarafından çizildiğine dair güçlü şehir anlatısı yer alır. Elbette bunun tüm detayları arkeolojik olarak kesinleşmiş değildir; ancak efsanenin bu kadar uzun süre yaşaması tesadüf değildir.
Belki de bugün Hisar’da yürürken bastığınız taşların altında, bir sürgün komutanın düşüncesi yatıyordur.
Hannibal denince herkes Roma savaşlarını hatırlar.
Ama belki de onun en kalıcı zaferi savaş meydanında değil, şehir kurma fikrinde saklıdır.
Çünkü ordular dağılır.
İmparatorluklar çöker.
Zaferler unutulur.
Ama şehirler kalır.
Ve Bursa hâlâ ayakta.
