Balabanbey Kalesi’nin Bursa’nın Fethindeki Yeri ve Önemi
Bursa’nın fethine dair en kıymetli bilgiler, erken dönem Osmanlı kroniklerinden elde edilmektedir. Bu kaynaklar arasında özellikle Tevârîh-i Âl-i Osman, fethin karakterini anlamamız açısından merkezi bir yere sahiptir. Ünlü tarihçi Âşıkpaşazâde’ye göre Osman Gazi, Bursa’nın güçlü surlarla çevrili olması ve doğrudan bir saldırının ağır kayıplar verdireceğini öngörmesi nedeniyle, "sabır" temelli uzun süreli bir kuşatma stratejisi benimsemiştir.
Stratejik Bir Hamle: Havale Kuleleri
Bu stratejinin en kritik unsuru, şehrin çevresine inşa edilen ve literatürde "havale kuleleri" olarak adlandırılan küçük kalelerdir. Bu kaleler aracılığıyla:
Şehrin dış dünya ile olan tüm bağlantısı kesilmiş,
Bizans’ın şehre gönderdiği ticaret ve erzak akışı tamamen kontrol altına alınmış,
Psikolojik ve ekonomik baskı ile şehrin teslim olması hedeflenmiştir.
Osmanlıların Bursa kuşatmasında uyguladığı bu model, klasik bir fetih saldırısından ziyade, yıllara yayılan bir çevreleme ve yıpratma harekatıdır.
Balabanbey Kalesi: Fetih’in Kalbi
Osman Gazi, Bursa’nın doğrudan hücumla düşmeyeceğini anlayınca şehrin iki stratejik noktasına hisarlar inşa ettirmiştir. Bunlardan biri olan Balabancuk (Balabanbey) Kalesi, fethin adeta komuta merkezi olmuştur.
Balabanbey Kalesi, sadece bir gözetleme noktası değil, Osmanlı’nın bölgedeki ilk askeri üslerinden biri olarak kuşatma sürecinde merkezi bir rol oynamıştır. Neşrî ve Oruç Bey gibi tarihçiler de Bursa’nın bu havale kuleleri sayesinde yıllarca süren bir abluka neticesinde teslim olduğunu teyit ederler.
Bursa’nın fethi tek bir günlük bir çarpışmanın değil, yıllara yayılan bir stratejinin sonucudur. Bu nedenle günümüzdeki fetih kutlamalarının sadece şehre girişin yapıldığı Saltanat Kapı ile sınırlı kalması, fethin hazırlık aşamasını ve o büyük sabrı gölgelemektedir.
Tarihsel gerçekliğin tam olarak yansıtılması adına, kutlamaların kuşatmanın başladığı ve organize edildiği Balabanbey Kalesi’nden başlayıp, fethin mühürlendiği Saltanat Kapı’da tamamlanması, Bursa’nın fethini tüm yönleriyle anlatan en doğru model olacaktır.
Ali Turan ile yaptığımız Bursa’nın Fethi söyleşisinden bir kısım
(Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumu üyesi ve Gönüllü Çevre Müfettişi)
Bursa'nın fethinde esas olan savaş 1302'de Dimboz'da yapılıyor. Şimdi bu Dimboz Savaşı çok önemli. Yani Osmanlı'nın var oluş yok oluş mücadelesi.
Halil İnalcık Hocamızın anlattığına göre bunu defalarca kendisinden duydum.Bafeus, yani Koyunhisar. Dinboz Savaşı.Bunlar kaynaklarda hep bu geçer. İkisi de geçer. Buradaki mesafe 14.200 metre. Yani Dinboz Boğazı ile Koyunhisar arasındaki mesafe 14.200 metre. Yani dört tane köy var burada. Burada daha yoğunlaşarak baktığımızda savaşın esas gene Yalakova'da başladığı, geri gelerek Yenişehir'e ve tabii ki buradan Tekfur, Birleşik Tekfur orduları, Bursa'dan hareketler, eski İpek yolu, İnegöl yolundan gelerek Dinboz Boğazı'na hatta Koyunhisar'a kadar da geliyor. Ama orada ne yapıyor? Okçularıyla falan güzel bir karşılama yapıyor. Ve orada da bayağı bir zayiat veriyor Tekfur orduları.
Geri çekiliyor. Geri çekiliyor. Ta nereye kadar? Dinboz Boğazı'na kadar.
Orada da kızılca kıyamet kopuyor. İşte Aydoğdu Bey orada şehit oluyor. Bütün bir şehitlikler orada şey oluyor.
Buradaki olay, şehit olmasından dolayı savaş esas şeysi burası. Yani o hem Yalakova'daki İmparatorluk ordusunu mağlubiyetle perişan etmesi, Osman Gazi'nin hem buradaki Tekfur ordularını yenmesi, işte Osmanlı Devleti'nin kapısını, yollarını açıyor. Bursa'nın fethinin kapısını da açıyor.
Zaten onların dediğimiz gibi bu savaşın amacı ne? Osman Gazi artık çok büyüyor. Bizim hem Bursa'yı alacak hem İznik'i alacak. Ne yapalım? Bunu yok edelim.
Onun için bu şekilde bu toplanıp hem oradan hem buradayım. Makası alıp şey yapacaklar. Ama burada da bu savaşları kazanınca tabii ki bu iş olmuyor.
Ondan sonra onu diyeyim, bunun akabinde hemen Bursa surları önüne geldi. Zaten Aşıkpaşa tarihinde bunlar var. Osman Gazi Bursa surları önüne gelir.
Dere ve Bursa surlarını, muazzam o surları görür. Bize sabır gerek. Üç kelime konuşur.
Bize sabır gerek. İşte o zaman havale kaleleri yaptırıyor 1302'de. Ve bunların da şehrin doğu kısmına Balabancık hisarını, Batı tarafına da Aktimur hisarını yaptırıyor.
Zaten benim buradaki anlattığım, bu şeyde beraber ben şey yaptım. Kaleyi gösterirken, burada daha önceki, burada Bitinya, Roma, Bizans misali kentinin olduğunu, bu kalıntıların üzerine bu kaleyi yaptığını ifade ediyor burada. Bu çok önemli bir belge.
Başka kendisine de yok. Bunu ben konuşurken, ben tabii rehberlik ettim o gün. Bunu söyledim.
Yani Aktimur Bursa için çok önemli. Neden önemli? Bu tarafta hemen güneyde Bursa tekfuru var. Gemlik var, Kite var. Kite büyük, Bursa'dan büyük. Yani Konstantiniye, yiyecek, içecek, gıda vs. Bütün ihtiyaçları Kite karşılıyor. Bursa karşılamıyor. Bu kaleleri de 6 ay içinde yapıldığını söylüyor ve devam ediyor. Ondan sonra 23 yıl sürüyor. Yani 1302, hadi 1303 diyelim. 6 ay denilince 1302 Savaş, 6 ay içinde diyor Halil Hocamız, 1303 diyelim.
1326, 23 yıl. 23 yıl bu kalenin defalarca yerle bir olduğunu. Çünkü Kite tekfurluğu var.
Atronoz var. Yani etrafı hep tekfurluk. Tekfurlukların içinde bu kaleyi muhafaza etmek ne kadar zor biliyor musun? Onun için buradan başlamak daha yararlı.
Esas olur ve Dimboz'dan şehit olan Aydoğdu Bey'in kabrinin analarak başlaması ve bu sefer burada anılacaksa. Evvela o Çoban Bey'in, Osman Gazi'nin oğlu ve oraları Teferrüç, Mollaarap, İpekçilik, Setbaşı'na kadar olan bütün o arazi Çoban Bey'in vakfı.
Orada geleceksin. En azından orada türbesi var Balabancık Kale içerisinde. Mescidi var, hepsi var. Külliyesi var. Oradan dua edip başlayacaksın en azından.
Video
Haber Shortsu
Foto Galeri
