EVLİYA ÇELEBİ’NİN BURSA HARİTASI
Bir zamanlar bir şehir, yalnızca onu anlatanların gözünden keşfedilirdi. Ve Bursa’yı en iyi anlatanlardan biri hiç şüphesiz Evliya Çelebi’dir.
Bir Seyyahın Notları, Bir Şehrin Hafızası
Evliya Çelebi, Seyahatnamesi’nde Bursa’yı yalnızca bir şehir olarak değil bir medeniyet merkezi, bir şifa yurdu, bir ticaret ve kültür noktası olarak anlatır. Onun satırlarında Bursa;
“Sudan ve havadan latif”
“Evliyalar diyarı”
“Sultanlar şehri” olarak geçer.
Bu tanımlar aslında bir şehrin coğrafyasından çok, ruhunu tarif eder.
Bugün yapılması gereken Evliya Çelebi’nin yazdığı Bursa’yı, yeniden harita üzerine kurmak. Çünkü Seyahatname sadece bir anlatı değil aynı zamanda bir rota kitabıdır. Onun Bursa’da bahsettiği başlıca durakları düşündüğümüzde karşımıza şu yapı çıkar:
1. Hisar ve İlk Yerleşim Alanı
Bursa’nın kalbi
Osmanlı’nın ilk yerleşim izleri
Surlar, kapılar ve eski şehir dokusu
2. Ulu Cami ve Hanlar Bölgesi
Ticaretin merkezi
Sosyal hayatın kalbi
Çok katmanlı şehir yaşamı
3. Kaplıcalar ve Şifa Alanları (Çekirge)
Evliya’nın en çok övdüğü alanlardan biri
“Dertlere deva” olarak tanımladığı sular
4. Türbeler ve Manevi Merkezler
Osman Gazi
Orhan Gazi
Emir Sultan
5. Doğa ve Su Kaynakları
Bursa’nın “su medeniyeti” oluşu
Pınarlar, dereler, yeşil alanlar
Evliya Çelebi’ye Göre Bursa’nın Kodları
Evliya Çelebi Bursa’yı anlatırken aslında üç temel unsurun altını çizer:
Su
Maneviyat
Ticaret
Bu üçlü, bugün bile Bursa’nın kimliğini oluşturan temel yapı taşlarıdır. Yani 17. yüzyılda yazılan bir metin, bugünün şehir stratejisini hâlâ tarif edebilmektedir.
Bir Şehri Okumak mı, Yaşamak mı?
Seyahatname’yi okumak bir deneyimdir. Ama onu haritaya dökmek, o deneyimi yaşanabilir hale getirir. İşte tam burada yeni nesil yaklaşım devreye giriyor. Bir şehir artık sadece anlatılmaz, deneyimlenir.
Ve belki de artık şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir:
Bursa’yı gezmek mi,
yoksa Evliya Çelebi gibi yeniden keşfetmek mi?
,
